Knopenmaterialen: Lucite - het kunststof dat de mode veroverde

Het Nederlands Knopenarchief van Pearls and Roses

Lucite – Het glasheldere kunststof dat de mode veroverde

Te koop bij Pearls and Roses (zolang de voorraad strekt)


Soms kom je een materiaal tegen waarvan je de naam wel eens hebt gehoord, maar waarvan het verhaal veel interessanter blijkt dan je had verwacht. Dat overkwam mij met Lucite.

In een oude Duitse fourniturenwinkel vond ik een aantal bijzondere knopen. Ze zaten niet op een kaartje, maar zorgvuldig verpakt in een transparant kunststof buisje. Toen ik ze in mijn hand nam, viel direct op hoe licht ze waren. Kristalhelder, prachtig glanzend en bijna niet van glas te onderscheiden. Het bleek om Lucite te gaan.

Wat is Lucite?

Lucite is geen materiaalsoort, maar een handelsnaam voor polymethylmethacrylaat (PMMA), een transparante kunststof die tegenwoordig ook bekendstaat als acryl of acrylglas. Het materiaal combineert een hoge helderheid met een laag gewicht en is bovendien veel minder breekbaar dan glas.

Door die eigenschappen werd Lucite al snel populair voor sieraden, knopen, handvatten, lampen en talloze andere gebruiksvoorwerpen.

Wanneer ontstond Lucite?

De ontwikkeling van PMMA begon eind jaren twintig. In 1933 registreerde de Duitse chemicus Otto Röhm de merknaam PLEXIGLAS®, nadat hij een heldere en sterke kunststof had ontwikkeld. Vrijwel gelijktijdig werkte ook het Britse chemiebedrijf ICI aan hetzelfde materiaal, dat vanaf 1934 onder de merknaam Perspex® op de markt kwam.

De naam Lucite® verscheen enkele jaren later als de Amerikaanse merknaam van DuPont voor hetzelfde type kunststof. Hoewel verzamelaars vaak over "Lucite-knopen" spreken, kunnen vergelijkbare knopen in Europa dus net zo goed van Perspex of Plexiglas zijn gemaakt. De merknaam werd in de praktijk vaak een verzamelnaam voor heldere acrylkunststoffen.

Waarom werd Lucite zo populair voor knopen?

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde de mode snel. Er ontstond behoefte aan nieuwe materialen die:

• licht van gewicht waren;
• betaalbaar geproduceerd konden worden;
• niet snel braken;
• in vrijwel iedere kleur of transparantie gemaakt konden worden.

Lucite voldeed aan al die wensen. Fabrikanten konden knopen produceren die leken op glas, bergkristal of edelstenen, maar veel sterker en lichter waren.

Vooral in de jaren vijftig en zestig werden transparante en facetten geslepen acrylknopen razend populair.

Europese fabrikanten

Hoewel Lucite een Amerikaanse merknaam is, werd hetzelfde materiaal in Europa onder andere geproduceerd of verkocht als:

• PLEXIGLAS® – ontwikkeld door het Duitse bedrijf Röhm (vanaf 1933).
• Perspex® – ontwikkeld door het Britse ICI, officieel als merk geregistreerd in 1934.

Nederlandse knopenfabrikanten, waaronder Sally Polak, Hagon en andere producenten van kunststofknopen, werkten in de jaren vijftig eveneens met moderne acrylkunststoffen. Op de knopen zelf staat echter zelden vermeld van welke PMMA-merknaam het materiaal afkomstig was.

Hoe herken je een Lucite-knoop?

Lucite is verrassend licht. In tegenstelling tot glas voelt het warm aan en het breekt minder snel. Veel vintage exemplaren zijn bovendien na zeventig jaar nog glashelder gebleven, zonder de vergeling die je bij sommige andere kunststoffen ziet.

Dat maakt Lucite geliefd bij verzamelaars én ontwerpers.

Een klein buisje vol geschiedenis

Juist dat eenvoudige buisje waarin mijn knopen werden bewaard, vertelt misschien wel een deel van het verhaal. Blijkbaar vond de oorspronkelijke fourniturenwinkel deze knopen bijzonder genoeg om ze apart te bewaren. En dat begrijp ik inmiddels heel goed.

Soms begint een nieuw onderzoek niet met een boek, maar met een paar lichte, glasheldere bijzondere knopen die je nieuwsgierig maken naar hun verleden.

---

Bronnen

• Röhm – geschiedenis van PLEXIGLAS®
• Perspex – 90 jaar Perspex® Acrylic
• Geschiedenis van acryl (PMMA, Lucite, Perspex en Plexiglas)

Hashtags

#lucite #lucitebuttons #vintagebuttons #vintageknopen #acryl #pmma #perspex #plexiglas #kunststofknopen #fournituren #textielgeschiedenis #modegeschiedenis #buttoncollector #pearlsandroses

Alle foto's in deze blog zijn gemaakt van exemplaren uit mijn eigen collectie, tenzij anders vermeld.

Heb jij aanvullende informatie over dit merk, deze fabrikant of dit materiaal? Laat gerust een reactie achter. Samen houden we de geschiedenis van de knoop levend.

"Twee weten er meer dan één en kennis is er om te delen."

Onderzoek loopt nog...

Ik zoek nog informatie over:

• Wanneer verscheen dit merk voor het eerst?
• Wie was de ontwerper?
• Bestaan er nog catalogi?
• Zijn er advertenties bekend?
• Heeft iemand een originele knopenkaart?