Garens: Gindre-Duchavany – Lyon - Frans goudkleurig borduurgaren uit Lyon in Portugal – een bijzonder klosje met een reis door de textielgeschiedenis

 Een klein klosje met een groot verhaal

Soms koop je een oud fournituurartikel waarvan je direct voelt dat er een bijzonder verhaal achter schuilt. Dat was precies het geval toen ik dit prachtige flinterdunne goudkleurige borduurgaren kocht van een Portugees die de oude fourniturenwinkel van zijn oma aan het leegruimen was.

Op het eerste gezicht lijkt het “slechts” een klosje garen. Maar de papieren verpakking vertelt veel meer.

Op de verpakking staat:

Établissements Gindre-Duchavany – Lyon
N° 2666 – 1 Marc – N° 28

Lyon was in de 19e en vroege 20e eeuw hét centrum van de Franse zijde- en metaaldraadindustrie. De omgeving beschikte over gespecialiseerde bedrijven die uiterst fijne metaaldraden trokken voor borduurwerk, passementerie, kerkelijke gewaden, militaire uniformen en luxe mode. De naam Gindre-Duchavany past uitstekend binnen die traditie. Het huidige Gindre vindt zijn oorsprong in de metaalverwerkende industrie rond Lyon.  

Hoe oud is dit goudkleurige garen?

Een exacte datering is lastig zonder fabriekscatalogus.

Op basis van:

• de papieren verpakking;
• de houten klos;
• de typografie;
• de productienaam;
• de manier waarop het garen is vervaardigd;

lijkt een datering van circa 1890–1925 het meest aannemelijk.

De familie die het verkocht vertelde dat het afkomstig was uit de oude winkelvoorraad van hun grootmoeder. Dat sluit mooi aan bij deze periode.

Zit er echt goud in?

Dat is misschien wel de meest gestelde vraag.

Het eerlijke antwoord is:

Waarschijnlijk niet massief goud, maar mogelijk wel een zeer dun laagje goud.

In de tweede helft van de 19e eeuw werden luxe borduurgarens meestal gemaakt uit:

• een zijden of katoenen kern;
• daaromheen een uiterst dun metalen stripje;
• vervaardigd uit verguld zilver, messing of een koperlegering.

Bij duurdere kwaliteiten werd inderdaad verguld zilver toegepast. Goedkopere uitvoeringen bestonden uit verguld messing of koper. Echt massief gouddraad zou veel te kostbaar zijn geweest voor regulier handwerk. Historisch werden metalen borduurgarens vaak gemaakt door een zeer dunne metaalstrip rond een textiele kern te wikkelen.  

Zonder laboratoriumonderzoek is dus niet met zekerheid te zeggen welk metaal in dit specifieke klosje is gebruikt.

Waarom kwam Frans garen in Portugal terecht?

Eigenlijk is dat helemaal niet vreemd.

Portugal kende een bloeiende traditie van fijn handborduurwerk. Vooral in Noord-Portugal werden enorme hoeveelheden zakdoeken, linnengoed en siertextiel vervaardigd.

Daarvoor gebruikte men niet alleen lokaal garen, maar ook hoogwaardige Franse fournituren. Frankrijk stond bekend om zijn kwaliteit, terwijl Portugal beschikte over de vakmensen die het prachtige borduurwerk maakten.

Dit klosje heeft dus waarschijnlijk precies gedaan waarvoor het ooit werd geproduceerd:

van Lyon naar Portugal, om daar verwerkt te worden in luxe handwerk.

De beroemde Portugese liefdeszakdoeken

De achtergrond op mijn foto’s toont een prachtig voorbeeld van een Lenço dos Namorados (liefdeszakdoek).

Deze kleurrijk geborduurde zakdoeken ontstonden in de Portugese regio Minho. 

Jonge vrouwen borduurden bloemen, vogels, harten en liefdesgedichten op een linnen doek en gaven die aan hun geliefde. Wanneer hij de zakdoek zichtbaar droeg, betekende dit dat de liefde werd beantwoord.  

Hoewel de traditionele zakdoeken meestal met gekleurde katoenen garens zijn geborduurd, werden luxe metalen garens zoals dit eveneens gebruikt voor decoratieve accenten op ander fijn borduurwerk, religieuze textiel, feestkleding en sierlijk linnengoed.

Waar kun je dit garen tegenwoordig nog voor gebruiken?

Ondanks zijn leeftijd is dit bijzondere metaalgaren nog steeds prachtig inzetbaar voor:

• historisch kostuumherstel;
• restauratie van antiek textiel;
• goudborduurwerk;
• miniatuur- en poppenkleding;
• luxe handborduurwerk;
• kerstdecoraties;
• kunstobjecten;
• slow stitching;
• mixed media;
• verzameling van antieke fournituren.

Door de extreem fijne draad geeft het een subtiele goudglans die moderne metallic garens vaak niet meer hebben.

Bronnen

• Lenços de Namorados (2002), ISBN 9729885206 – informatie over de Portugese liefdeszakdoeken en de afgebeelde achtergrondfoto.
• Geschiedenis van de metaalverwerkende industrie rond Lyon en Gindre-Duchavany.  
• Historische informatie over metalen borduurgarens en de opbouw van goud- en zilverdraad.  

Frans goudgaren, antiek borduurgaren, goudkleurig metaalgaren, Gindre Duchavany Lyon, vintage fournituren, oud borduurgaren, Frans metaalgaren, Portugese borduurkunst, Lenços de Namorados, antieke fournituren, historisch borduurwerk, goudborduren, metalen borduurdraad, verzamelaars fournituren, Nederlands Knopenarchief.