Bijzondere vondsten | Het Geheim van een Verborgen Schat: Petit Trésor du Fidèle (1895)

 

Het Geheim van een verborgen Schat: Petit Trésor du Fidèle (1895)

Vandaag vond ik bij het opruimen dit kleine boekje. Ik wist niet eens meer dat ik het had. Toen ik het kocht trok mij de prachtig bewerkte leren kaft mij aan en vooral de kanten plaatjes. Ik ben geen Katholiek maar de verfijnde kunst en versieringen trekken mij altijd aan. Lieflijke kleuren en beelden, de voorwerpen zijn rijkelijk versierd. 

Wie vandaag de dag een antiek katholiek gebedenboek opent, stapt rechtstreeks een andere tijd binnen. Een van de meest charmante en gezochte exemplaren uit de late negentiende eeuw is het Petit Trésor du Fidèle ("De Kleine Schat van de Gelovige"). Een editie uit 1895, compleet met flinterdunne, kanten devotieplaatjes, is niet zomaar een oud boek. Het is een tastbaar overblijfsel van diepe devotie, familietraditie en fijn vakmanschap.

Maar wat betekende dit boek destijds voor een katholiek, en wat is het verhaal achter die mysterieuze kanten plaatjes?

Een Geschenk voor het Leven: Waarom werd dit boek gegeven?

In 1895 was het katholieke leven in West-Europa diep geworteld in het dagelijks ritme. Een luxe gebedenboek zoals het Petit Trésor du Fidèle was een kostbaar bezit. Het werd bijna nooit door de gelovige zelf gekocht, maar geschonken bij een belangrijk spiritueel mijlpaal, zoals de Eerste Communie, het Vormsel of een Huwelijk.

Het boek was vaak prachtig afgewerkt met een kaft van leder, celluloid of parelmoer, goud op de paginaranden en een metalen sluiting. Het diende een tweeledig doel:

1. Status en Traditie: Het toonde de vroomheid en de welstand van de familie. Het was een statussymbool dat men vol trots meenam naar de zondagsmis.
2. Een Spiritueel Kompas: Het boek bevatte de vaste gebeden, de liturgie van de Mis en morele lessen. Het was bedoeld om de eigenaar zijn of haar hele leven lang te begeleiden in tijden van vreugde, ziekte en rouw.

De kanten devotieplaatjes: Papieren relieken van devotie

Wat deze boeken écht uniek maakt, zijn de plaatjes die men erin bewaarde. De kanten devotieplaatjes (in het Frans ook wel canivets genoemd) zijn ware kunstwerkjes. De randen van deze kaartjes zijn zo fijn uitgesneden of machinaal gestanst dat ze sprekend lijken op echte Brusselse of Brugse kant.

Voor katholieken hadden deze plaatjes een diepe emotionele en religieuze betekenis:

• Persoonlijke bladwijzers van het geloof: de plaatjes toonden afbeeldingen van Jezus, Maria of specifieke heiligen (zoals de beschermheilige van de eigenaar). Ze hielpen de gelovige te focussen tijdens het bidden.
• Herinneringen aan gedenkwaardige momenten: vaak werd de achterkant van zo'n plaatje beschreven. Het waren vrome 'wenskaartjes' die men kreeg van peetouders, herdenkingsprentjes van een overleden familielid, of aandenkens aan een priesterwijding.
• Tastbare zegen: men geloofde dat het dicht bij je dragen van een afbeelding van een heilige bescherming bood tegen het kwaad en ziekten. Het gebedenboek fungeerde zo als een persoonlijke bewaarplaats voor iemands hele spirituele leven.

Een Levend Erfgoed

Voor de katholiek uit 1895 was het Petit Trésor du Fidèle een intiem dagboek van de ziel. Elke vlek op het papier, elke vouw in de kanten plaatjes vertelt het verhaal van iemands hoop, gebeden en herinneringen. Wie vandaag zo’n boekje bezit, houdt geen dood object vast, maar een prachtige, kanten herinnering aan een vervlogen tijd van intense toewijding.

---

De Geheimen van dit wijnrode juweel: een blik in een gebedenboek uit 1895

Sommige objecten dragen de tijd zorgloos in zich mee dat ze, zodra je ze aanraakt, een venster naar het verleden openen. Dat geldt in het bijzonder voor dit zeldzame exemplaar van het Petit Trésor du Fidèle uit 1895. 

Uitgegeven door de befaamde Antwerpse drukker D. Spitaels aan de Chaussée de Borgerhout, is dit niet zomaar een antiek boek. Het is een intiem, tastbaar monument van devotie, familieliefde en topklasse negentiende-eeuws vakmanschap.

Een Kostbaar Mijlpaal: De Schenking door Familie Moreau

Het boek vertelt zijn verhaal al meteen bij het openslaan. Op het schutblad prijkt een handgeschreven, sierlijke Franse opdracht, gedateerd in het Belgische Casteau op 23 april 1895. De schenker, een lid van de familie Moreau, schreef daar de veelzeggende woorden:

“Que le jour de votre première communion soit le meilleur souvenir de votre vie et ne m'oubliez pas dans vos prières”

(Moge de dag van je eerste communie de mooiste herinnering van je leven zijn, en vergeet mij niet in je gebeden).

Voor een kind in 1895 was de Eerste Heilige Communie een van de meest plechtige en vormende dagen van het leven. Een luxueus gebedenboek als dit was een uiterst kostbaar geschenk. De diep bordeauxrode lederen reliëfband met een blindstempel van een kruis en verfijnde florale motieven straalt pure klasse uit. Dankzij de schitterende goud-op-snede paginaranden en het originele, strak sluitende koperen klapslot was dit boek hét pronkstuk dat het kind vol trots meenam naar de zondagsmis.

Wat dit specifieke exemplaar echter miraculeus maakt, is de aanwezigheid van de originele, zwarte kartonnen beschermhoes met ruitjesreliëf. Omdat dit soort verpakkingen destijds intensief werden gebruikt en nagenoeg altijd sneuvelden of werden weggegooid, is het feit dat deze hoes na ruim 130 jaar nog bestaat een absolute zeldzaamheid.

De Canivets: Miniatuurkunstwerken van Papierkant

Het werkelijke hart van de devotie bevindt zich tussen de schone pagina’s. Hier liggen drie adembenemende kanten devotieplaatjes (canivets) die door de jonge communicant als heilige schatten zijn bewaard:

• De Heilige Familie: Een teder, prachtig ingekleurd tafereel ingebed in flinterdun, uiterst fijn opengewerkt papierkant dat de breekbaarheid van het geloof symboliseert.
• Johannes de Doper als Kind: Een fabelachtige chromolitho-kantprent, gedrukt door de absolute topuitgever L. Bouasse-Jeune vanaf het chique Place Saint-Sulpice in Parijs. Bouasse-Jeune stond destijds wereldwijd bekend om de allerhoogste kwaliteit religieuze prenten.
• De Engel met Bloemenkrans: Het onbetwiste topstuk van de verzameling. Deze prent is voorzien van minuscule, gekleurde metallic pailletten (lovertjes) die op het kantwerk zijn aangebracht. Wanneer het kaarslicht in de kerk hierop viel, moeten de oogjes van het kind hebben geschitterd.

Een Wonderbaarlijke Staat van Instandhouding

Voor een religieus gebruiksvoorwerp van ruim 130 jaar oud is de conditie buitengewoon goed. Het leder is prachtig geconserveerd, het papier is schoon gebleven, en de prenten verkeren in uitstekende staat. Zelfs de kartonnen schuifdoos vertoont slechts lichte, karaktervolle ouderdomssporen.

Dit Petit Trésor du Fidèle is meer dan antiek papier en leder; het is een prachtig bewaard gebleven belofte uit 1895. Een tastbare herinnering aan de hoop van de familie Moreau, gevangen in bordeauxrood leder en Parijs kant.

https://www.pearlsandroses.nl/c-4543233/religie-christendom/