Knopenfabrikanten | Görlach Besatzschmuck – goudkleurige zeshoekige knopen uit Kaufbeuren-Neugablonz

 

Görlach Besatzschmuck – goudkleurige zeshoekige knopen uit Kaufbeuren-Neugablonz

Een doosje knopen als tijdcapsule

Soms vertelt een oud doosje met knopen bijna net zoveel als de knopen zelf.

In het Nederlands Knopenarchief kwam een doosje terecht met goudkleurige metalen knopen, voorzien van een bijzonder duidelijke fabrieks- en adresvermelding:

Görlach Besatzschmuck GmbH
D-8950 Kaufbeuren-Neugablonz
Sudetenstraße 51
Art. 7754 / 28" gold matt
Metall

Op het doosje staat bovendien een telexnummer. Juist zo'n klein detail is voor historisch onderzoek waardevol, omdat telex in het bedrijfsleven vooral vóór de opkomst van fax, e-mail en digitale communicatie werd gebruikt.

Het doosje geeft daarmee niet alleen informatie over de knopen, maar ook een prachtig kijkje in de manier waarop een Duitse fourniturenonderneming in de tweede helft van de twintigste eeuw internationaal zaken deed.

Görlach Besatzschmuck: opgericht door Olga Görlach

De geschiedenis van Görlach gaat terug tot 1947. Volgens de eigen bedrijfsgeschiedenis werd Görlach Besatzschmuck GmbH in Kaufbeuren opgericht door Olga Görlach. Het bedrijf ontwikkelde zich tot een gespecialiseerde onderneming op het gebied van sierstenen en halffabrikaten voor de textielindustrie.

Dat maakt de geschiedenis van Görlach extra interessant. Het bedrijf was dus niet oorspronkelijk alleen een leverancier van knopen. Het bevond zich in de bredere wereld van Besatzschmuck: decoratieve onderdelen en versieringen voor kleding, accessoires en mode.

Het Duitse woord Besatz verwijst naar decoratieve toevoegingen aan kleding en textiel. Schmuck betekent versiering of sieraden. De naam Besatzschmuck past daarmee uitstekend bij een onderneming die allerlei decoratieve mode- en textielonderdelen leverde.

Van Kaufbeuren naar Neugablonz

Het adres op dit oude doosje luidt:

Sudetenstraße 51
D-8950 Kaufbeuren-Neugablonz

Dat adres is bijzonder interessant.

Neugablonz, tegenwoordig een stadsdeel van Kaufbeuren, heeft een sterke historische verbinding met de sieraden- en fourniturenindustrie. Na de Tweede Wereldoorlog vestigden zich hier veel Sudetenduitse ondernemers en ambachtslieden. Daarmee ontstond in Neugablonz een belangrijk centrum voor de productie van sieraden, glasstenen, onderdelen voor modejuwelen en andere decoratieve producten.

Görlach paste dus precies in deze bijzondere industriële omgeving.

Ook tegenwoordig is Görlach nog gevestigd in Kaufbeuren. Het adres is inmiddels veranderd naar Sudetenstraße 86, 87600 Kaufbeuren.

Wat vertelt de oude postcode ons?

Op het doosje staat:

D-8950 Kaufbeuren-Neugablonz

Dat is een belangrijke dateringsaanwijzing.

De oude Duitse postcodes bestonden uit vier cijfers. Vanaf 1993 werden in Duitsland de huidige vijfcijferige postcodes ingevoerd. Het oude nummer 8950 behoort daarom tot de periode vóór deze postcodehervorming.

Ook het adres Sudetenstraße 51 is interessant. Uit historische bedrijfsgegevens blijkt dat Görlach Besatzschmuck GmbH inderdaad eerder op Sudetenstraße 51 gevestigd was. In 2019 werd het officiële bedrijfsadres gewijzigd naar nummer 86.

Het doosje draagt dus een adres dat aantoonbaar bij een vroegere periode van het bedrijf hoort.

En dan staat er ook nog een telexnummer

Voor een knopenarchief is een telexnummer een prachtig detail.

Telex was een internationaal systeem waarmee bedrijven tekstberichten rechtstreeks via een telexnetwerk konden verzenden. Vooral handelsbedrijven en fabrikanten die internationaal zaken deden maakten er gebruik van.

Een oud fournituren- of knopenbedrijf met een telexnummer vertelt ons daarmee iets over de schaal waarop het opereerde. Het ging niet alleen om een plaatselijke winkel of kleine producent: de onderneming beschikte over de communicatiemiddelen die bij het internationale handelsverkeer van die tijd hoorden.

In combinatie met de oude postcode en het oude adres maakt het telexnummer het doosje tot een echte tijdcapsule uit de analoge handelswereld.

De knoop: artikel 7754 / 28"

Op het doosje staat:

Art. 7754 / 28"
gold matt
Metall

Het gaat om een zeshoekige, goudkleurige metalen knoop met een matte afwerking.

De aanduiding gold matt betekent eenvoudigweg mat goudkleurig. Het gaat dus om de kleur en oppervlakteafwerking, niet om massief goud.

De aanduiding 28" is interessant. Bij knopen wordt de maat traditioneel vaak in lignes aangegeven. Een Franse/Europese ligne komt ongeveer overeen met 0,625 mm. Een knoop van 28 lignes komt daarmee uit op ongeveer 17,5 mm.

Dat is een formaat dat heel bruikbaar is als kledingknoop.

Het artikelnummer 7754 geeft daarnaast aan dat Görlach met een systematisch assortiment werkte. Het nummer identificeerde het specifieke model binnen de collectie.

Zeshoekig en toch heel draagbaar

De vorm van deze knoop is misschien wel het leukste detail.

Een zeshoek is duidelijk geometrisch, maar minder streng dan een volledig ronde of vierkante knoop. Daardoor kan zo'n vorm zowel klassiek als modern overkomen.

De matte goudkleur geeft de knoop bovendien een rustige uitstraling. Het is geen uitbundig glanzende gouden modeknoop, maar eerder een subtiele decoratieve metalen knoop.

Dat maakt dit soort knopen geschikt voor bijvoorbeeld:

• jasjes en blazers;

• vesten en colberts;

• uniformachtige kleding;

• vintage jurken en mantels;

• tassen en accessoires;

• decoratieve sluitingen;

• en natuurlijk creatieve toepassingen buiten de oorspronkelijke kledingfunctie.

Vooral bij vintage kleding uit de jaren 1970, 1980 en vroege jaren 1990 kunnen dergelijke geometrische metalen knopen heel karakteristiek zijn.

Görlach en de internationale mode-industrie

De ontwikkeling van het bedrijf laat zien dat Görlach in de loop van de tijd steeds internationaler ging werken.

Volgens de eigen bedrijfsgeschiedenis werd Görlach in 1989 overgenomen door Horst Schöler Export und Großhandel. Daarna werd onder leiding van Markus Schöler de distributie van strassproducten uit hoogloodkristal verder uitgebreid. In 1995 volgde een verdere internationalisering met Jogi Ltd. in Hongkong.

Later groeide het assortiment nog aanzienlijk. Tegenwoordig omvat het onder meer kristallen, strass, textielhalffabrikaten en metalen modecomponenten. De huidige website noemt zelfs meer dan 180.000 producten.

De goudkleurige metalen knopen uit het oude doosje laten daarmee een stukje zien van een eerdere fase van dit bedrijf: de wereld van fysieke dozen, artikelcodes, gedrukte etiketten, telex en internationale handel vóór de digitalisering.

Wanneer zijn deze knopen gemaakt?

Hier moeten we als archief voorzichtig zijn.

Het doosje kan ons geen exact productiejaar van de knopen geven. Wel kunnen we een redelijk sterke periode bepalen.

De combinatie van:

D-8950
Kaufbeuren-Neugablonz
Sudetenstraße 51
Görlach Besatzschmuck GmbH
telexnummer

wijst op een periode waarin de onderneming nog het oude viercijferige postcode-adres gebruikte. De GmbH werd volgens de beschikbare handelsregistergegevens op 8 januari 1988 ingeschreven; de onderneming zelf bestond echter al sinds 1947.

Daarom is het aannemelijk dat deze verpakking uit de late jaren 1980 of vroege jaren 1990 dateert, waarbij de oude postcode in ieder geval vóór de Duitse postcodehervorming van 1993 geplaatst moet worden.

Voor de knopen zelf zou ik in het archief de datering daarom voorlopig omschrijven als:

waarschijnlijk eind jaren 1980 – begin jaren 1990, op basis van verpakking en adresgegevens.

Dat is betrouwbaarder dan een exact jaartal aan de knoop toeschrijven.

Van een klein doosje naar een groot bedrijfsverhaal

Dit is precies waarom oude knopenverpakkingen zo waardevol zijn.

Zonder het doosje zouden we alleen een paar goudkleurige zeshoekige metalen knopen zien.

Met het doosje weten we ineens:

Görlach Besatzschmuck GmbH
Kaufbeuren-Neugablonz
Sudetenstraße 51
artikel 7754
28 lignes
mat goudkleurig metaal

En vervolgens kunnen we die gegevens verbinden met de geschiedenis van een onderneming die in 1947 door Olga Görlach werd opgericht, in 1989 een nieuwe eigenaar kreeg en zich uiteindelijk ontwikkelde tot een internationaal opererende leverancier van mode- en textielcomponenten.

Een klein doosje knopen blijkt zo ineens een stukje Duitse industriële geschiedenis te bevatten.

Een bijzonder detail uit het Nederlands Knopenarchief

Dit exemplaar is voor het archief extra interessant omdat het niet alleen de knopen bewaart, maar ook de originele commerciële verpakking.

Daarmee bewaren we niet alleen het product, maar ook het verhaal eromheen:

de fabrikant, het artikelnummer, de maat, de kleur, het adres én de manier waarop bedrijven vroeger met elkaar communiceerden.

Het is precies die combinatie die van een gewone knoop een historisch object maakt.

Bronnen

• Görlach Besatzschmuck GmbH – officiële bedrijfsgeschiedenis. Görlach – Über uns

• Görlach Besatzschmuck GmbH – historische en actuele bedrijfsinformatie.

• Handelsregistergegevens Görlach Besatzschmuck GmbH, HRB 1929.

Onderzoek: Het Nederlands Knopenarchief

De knopen en het doosje in dit artikel komen uit de collectie van Het Nederlands Knopenarchief. Nieuwe informatie over artikel 7754, de gebruikte metalen, catalogi of andere Görlach-verpakkingen is van harte welkom.

De foto's bij dit artikel zijn, tenzij anders vermeld, eigen foto's van Het Nederlands Knopenarchief. Op deze foto's rust auteursrecht; overname of gebruik is niet toegestaan zonder voorafgaande toestemming.